Trong phần hai của tiểu thuyết A Study in Scarlet (Cuộc điều tra màu đỏ) – tác phẩm đầu tiên giới thiệu vị thám tử lừng danh Sherlock Holmes, nhà văn Arthur Conan Doyle đã vẽ nên một bức tranh đầy ám ảnh về thung lũng Salt Lake hoang vu tại Utah, Mỹ. Đó là nơi khởi nguồn cho một bi kịch đẫm máu: ông lão John Ferrier và cô con gái nuôi Lucy bị cộng đồng Mormon bức hại, ép buộc vào chế độ đa thê. Lucy chết trong tuyệt vọng, kéo theo màn trả thù tàn khốc kéo dài hơn hai thập kỷ của chàng thợ săn Jefferson Hope. Xuyên suốt câu chuyện, miền Tây nước Mỹ hiện lên như một vùng đất chết, khắc nghiệt, trống rỗng và vô chủ, chỉ chờ đợi những đoàn người di cư da trắng đến khai hoang và áp đặt luật lệ.
Thế nhưng, sự hoang vu trong lăng kính của Conan Doyle thực chất lại che khuất một sự thật lịch sử vĩ đại. Khi những đoàn người di cư hay các thợ săn như Jefferson Hope đặt chân đến miền Tây, vùng đất đó không hề trống rỗng. Đó vốn là quê hương bao đời của hàng trăm bộ tộc da đỏ (người Mỹ bản địa) hùng mạnh như Navajo, Ute, hay Shoshone. Cuộc di cư ồ ạt của người da trắng nhằm tìm kiếm “vùng đất hứa” của riêng họ lại chính là cơn bão cuốn trôi tự do của những chủ nhân thực sự trên lục địa này.
Hành trình mở cõi của nước Mỹ được xây dựng trên sự đánh đổi đắt giá từ người da đỏ. Trong suốt thế kỷ 18 và 19, họ liên tục bị đẩy lùi khỏi những vùng đất màu mỡ mà tổ tiên để lại, bị buộc phải thực hiện những cuộc hành hương đẫm nước mắt (tiêu biểu như Tuyến đường Nước mắt - Trail of Tears), và cuối cùng bị dồn vào các khu bảo tồn xa xôi, cằn cỗi. Hàng thế kỷ chiến đấu để bảo vệ không gian sinh tồn trước súng đạn và dịch bệnh từ châu Âu đã làm suy giảm nghiêm trọng dân số của các bộ tộc bản địa.
Dù trải qua vô vàn biến cố, người da đỏ tại Mỹ chưa bao giờ biến mất hay chỉ tồn tại như những chiến binh cưỡi ngựa bắn cung trong các bộ phim viễn Tây cũ. Ngày nay, với dân số hơn 5 triệu người, họ mang một vị thế chính trị và pháp lý hoàn toàn khác biệt. Hơn 500 bộ tộc được chính phủ liên bang Hoa Kỳ công nhận quyền tự trị, tồn tại như những “quốc gia phụ thuộc nội địa” ngay trong lòng nước Mỹ. Trên các khu bảo tồn, họ có hiến pháp, lực lượng cảnh sát và hệ thống tòa án riêng. Nhiều bộ tộc đã tận dụng sự độc lập này để vươn lên mạnh mẽ về kinh tế, phát triển các khu nghỉ dưỡng và sòng bạc khổng lồ để lấy nguồn thu tái thiết giáo dục, y tế và bảo tồn ngôn ngữ, phong tục truyền thống.
Nếu Jefferson Hope sẵn sàng đánh đổi linh hồn, dùng cả phần đời ngắn ngủi để đòi lại công lý cho tình yêu bị tước đoạt, thì người da đỏ tại Mỹ đang dùng một nỗ lực bền bỉ vắt qua nhiều thế hệ để đòi lại di sản của dân tộc mình. Sự vươn lên vũ bão của các chính trị gia gốc bản địa trong bộ máy lãnh đạo liên bang hay sức nóng của phong trào đòi quyền lợi đất đai đã chứng minh một điều: Nước Mỹ không chỉ là sân khấu của những người di cư khai phá, mà còn là bản hùng ca về sức sống mãnh liệt của những người bản địa, những người vẫn kiên cường bám trụ và tỏa sáng trên mảnh đất của cha ông.